Het allereerste theater in de regio die we nu kennen als Roemenië stond wellicht in de Grote Stad. Nee, niet in Boekarest, maar in onze Grote Stad, op minder dan 15 kilometer van Kleingroßdorf. Een museumarchief in deze stad, die graag pronkt met culturele evenementen, bewaart naar verluidt een origineel theatergordijn uit de tijd dat het Thalia Theater voor het eerst voet aan Transsylvaanse bodem zette.
Im historischen Thalia-Saal der Großen Stadt werden heute eigentlich keine Dramen mehr aufgeführt, sondern Konzerte gegeben. Dabei kam es kürzlich zu einem durchaus dramatischen Vorfall, bei dem sich ein neuzeitlicher Vorhang außerplanmäßig senkte und die musizierenden Künstler wünschen ließ, er wäre so sicher im Fundus verschlossen geblieben wie sein historischer Vorläufer.
An Gelegenheit, sich Musik auszusetzen, herrscht in Kleingroßdof kein Mangel, man kann ihr sogar kaum entkommen. So manchen Abend streifen rumänische Sangesburschen durch Hain und Flur, stimmen unüberhörbar ihre fröhlichen Volkslieder an. Dem ruhebedürftigen Sommerfrischler erschließt sich nicht unmittelbar, ob es sich dabei um vereinsmäßig organisierte Traditionspflege handelt oder um periodisch wiederkehrende mobile Saufgelage. Möglich ist beides. In Tateinheit.
Auch diverse gastronomische Betriebe im Dorfkern drehen am Wochenende gerne laut auf. Es wird beschallt, es wird gelallt. Gesteigerte Zufuhr von Zuika und Palinka, den traditionellen rumänischen Obstbränden, scheint direkte Auswirkungen auf das Hörvermögen der Konsumenten zu haben: Je mehr Deziliter fließen, desto mehr Dezibel sind offenbar nötig, damit sie ihre geliebte Musica Populara überhaupt noch vernehmen können.
Bruiloften, doopfeesten en andere grote festiviteiten zorgen ervoor dat de buurt op zwoele zomeravonden gevuld is met lawaai. Ondanks deze overvloed aan akoestische mogelijkheden in eigen huis, wagen sommige inwoners van Kleingroßdorf zich af en toe naar de grote stad om een concert in de Thalia Hall bij te wonen.
Chopin staat op het programma. Het ensemble is speciaal uit Polen gekomen, dus Chopin mag niet ontbreken. Hij kon zeker af en toe een polonaise spelen, maar dat was destijds iets heel anders. De componist en pianovirtuoos, zoon van een Franse vader en een Poolse moeder, bracht het grootste deel van zijn korte leven door in Warschau en Parijs en was een fervent patriot, die Poolse volksmuziek in zijn werk verwerkte.
Frédéric Chopin componeerde bijna uitsluitend voor het instrument dat hij als geen ander in zijn tijd beheerste (met Franz Liszt als mogelijke uitzondering). Ondanks zijn virtuositeit zou hij in Kleingroßdorf niet succesvol zijn geweest, aangezien veel van zijn tijdgenoten al klaagden dat hij te zacht speelde.
De meester liet ons slechts twee pianoconcerten na, en dat was waarschijnlijk niet omdat hij de leeftijd van 40 niet haalde. Voordat de zieke, uitzonderlijke artiest bezweek aan de gevolgen van zijn tuberculose, gaf hij er simpelweg de voorkeur aan om uitsluitend voor zijn geliefde piano te componeren; andere instrumenten waren slechts een last. Of, zoals de toelichting bij een opname van zijn weinige orkestwerken stelt: "In deze concerten is het orkest daarom geen gesprekspartner, maar slechts een begeleider die de (klank)basis vormt waartegen de pianovirtuoos zich op een gunstige manier kan profileren."
De virtuoos, die samen met het Poolse orkest uit Warschau naar de grote stad was gekomen om Chopins Tweede Pianoconcert in f mineur uit te voeren – een werk dat, verwarrend genoeg, ouder is dan zijn Eerste Pianoconcert in e mineur – wilde ongetwijfeld ook opvallen (en dat lukte, maar op een andere manier dan gehoopt).
Ja, Chopin was een nogal eigenaardige figuur; een genie, maar zijn geest was raadselachtig en hij blijft tot op de dag van vandaag een bron van mysterie. Was hij depressief, geremd of misschien zelfs homoseksueel? Niemand weet het zeker (behalve natuurlijk zijn geliefde George Sand, die hem nogal seksueel gereserveerd vond; maar we kunnen deze genotzuchtige sigarenroker niet meer vragen), maar iedereen speculeert er graag over.
Die Wahrheit bleibt wie so oft im Dunkeln. Wie auch der polnische Klangkörper gen Ende des denkwürdigen Konzerts, dass im Thalia-Saal der Großen Stadt zu hören, aber dann irgendwann kaum noch zu sehen war.
Über Chopins Zweites Klavierkonzert heißt es, es wechsle im Laufe des dritten Satzes von Moll in Dur, eine Wende, von einem Signalhorn eingeleitet, die Musikkenner als spektakulär empfinden. Nun, so kam es in der Tat im Thalia-Saal der Großen Stadt. Doch das Spektakel stand nicht in den Noten, kein Trompetenstoß kündigte es an; es war ein ganz stilles, nicht minder schicksalhaftes jedoch, das äußerste Nervenstärke verlangte.
Halverwege het derde deel, aanvankelijk nauwelijks opgemerkt, begon een scherm – een podiumbreed projectieoppervlak – zich uit te rollen vanuit de toneelinstallatie boven het orkest. Meedogenloos, tergend langzaam, maar uiteindelijk voor iedereen waarneembaar, daalde het neer om de solist en de dirigent van het ensemble te scheiden – een soort amputatie.
Het zou op dit punt buitengewoon effectief zijn geweest om zinnen als deze te schrijven: De eerste violist wierp nerveus een blik over zijn schouder. Zweetdruppels vormden zich op het voorhoofd van de solist, die vreesde voor zijn eigen veiligheid, maar nog meer voor die van de Steinway-vleugel. De dirigent probeerde tevergeefs het scherm met haar baton stil te houden.
Doch nichts dergleichen geschah. Es wurde stoisch und korrekt weitergespielt, bis zum Schluss. An dem Solist und Dirigentin komplett vom Orchester geschieden waren, sie zuvor mit ihrem Stöckchen nur noch Schattenspiele auf der Leinwand hatte aufführen können. Minutenlang hatte niemand hinter den Kulissen den richtigen Knopf gefunden, war keiner in der Lage gewesen, das technische Desaster aufzuhalten oder gar rückgängig zu machen.
Het plezier in de muziek werd er niet minder door. Sterker nog, de muziekliefhebber vroeg zich af: waarom hebben orkesten eigenlijk dirigenten nodig? Maar dat is net zo'n zinloze vraag als: waarom werd Chopins Tweede Pianoconcert eigenlijk vóór het Eerste geschreven?